مواجه گرديد . روش آنان در خشونت و سخت‌گيرى نسبت به علويان همانند روش منصور بود . شرايط اختناق و رعب ناشى از حكام عباسى در آن زمان به گونه‌اى بود كه شيعيان در نقل حديث از امام كاظم عليه السّلام كمتر نام او را آشكارا بر زبان مىبردند ، و از او با كنيه‌ها و لقب‌هايى چون ابو الحسن ، ابو ابراهيم ، العبد الصالح ، العالم و مانند آن نام مىبردند . و از او نقل حديث مىكردند ، و آن‌گاه كه نوبت به هارون الرشيد رسيد ، امام عليه السّلام را به زندان افكند ، و پيوسته او را از زندانى به زندان ديگر منتقل مىكرد ، تا اين‌كه سرانجام به دست سندى بن شاهك در زندان بغداد به شهادت رسيد . ( 183 ه ) شهادت مظلومانه و غريبانه‌ى امام عليه السّلام فرصتى را فراهم ساخت تا شيعيان بغداد خشم و نفرت خود را عليه دستگاه حكومت هارون الرشيد اعلان نمايند . « 1 » اگرچه زمامداران عباسى معاصر با امام كاظم عليه السّلام با مخالفان و مخصوصا علويان با خشونت و قهر برخورد مىكردند اما در عين حال وجود مذاهب و فرقه‌هاى دينى و گرايش‌هاى فكرى و اعتقادى گوناگون مانع از آن بود كه دستگاه حكومت بتواند حركت‌هاى فكرى و فرهنگى را كاملا تحت كنترل و سانسور دلخواه خود قرار دهد ، از اين روى با همه‌ى دشوارىهايى كه وجود داشت ، امام كاظم عليه السّلام نهضت فكرى و فرهنگى كه توسط امام باقر و امام صادق عليه السّلام آغاز و شكوفا شده بود را استمرار بخشيد ، شاگردان برجسته‌اى را تربيت كرد ، و راويان بسيارى احاديث فراوانى را از آن حضرت روايت كرده‌اند . شيخ طوسى راويان حديث از امام كاظم عليه السّلام را در كتاب

--> ( 1 ) . تاريخ الشيعة ، ص 48 ؛ اعيان الشيعة : 2 / 11 - 12 .